Astım ilacı otizm spektrum bozukluklarını tetikleyebilir mi?
Otizm spektrum bozuklukları, dünya çapında yaklaşık %1 oranında çocuğu etkiliyor ve yaygınlığı sürekli artıyor. Genetik faktörler, vakaların yarıdan azını açıklarken, çevresel nedenler hala yeterince anlaşılmıyor. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, yaygın olarak reçete edilen bir astım ilacı olan montelukastın, otistik davranışların ortaya çıkmasında şüphe edilmeyen bir rol oynayabileceğini ortaya koydu.
Montelukast, inflamatuar reaksiyonlarda rol oynayan bazı reseptörleri bloke ederek etki gösteriyor. Ancak araştırmacılar, ilacın aynı zamanda nöronlarda retinoik asit sinyalini de bozduğunu keşfetti. A vitamini türevi olan retinoik asit, beynin gelişimi, sinaps oluşumu ve nörojenez gibi kritik biyolojik süreçlerin düzenlenmesi için hayati önem taşıyor. Bu sinyalin eksikliği veya bozulması, nörogelişimsel bozukluk riskinin artmasıyla ilişkilendirilmişti.
Fareler üzerinde yapılan deneyler, gebelik sırasında veya doğumdan kısa bir süre sonra montelukasta maruz kalmanın, otizmde gözlemlenen davranışlara benzer davranışlara yol açtığını gösterdi. Maruz kalan hayvanlar, tanımadıkları bireylerle daha az etkileşimde bulunuyor ve aşırı temizlik gibi artmış tekrarlayan davranışlar sergiliyordu. Bu etkiler, retinoik asit eklenerek hafifletilebiliyordu; bu da bu yolun bozulması ile gözlemlenen semptomlar arasındaki bağı doğruluyor.
Mekanizmaları anlamak için bilim insanları, kök hücrelerden laboratuvar ortamında yetiştirilen mini insan beyinleri inceledi. Montelukasta maruz bırakılan bu organoidler, gelişimlerinde anormallikler gösterdi. Boyutları küçülmüş ve retinoik asit sinyaliyle ilgili birçok genin ifadesi değişmişti. Ayrıca, ilaç, beynin ventral bölgelerinin gelişimini, dorsal bölgelerin aleyhine teşvik ediyor, böylece uyarıcı ve baskılayıcı nöronlar arasındaki oranı bozuyordu. Bu dengesizlik, otizm spektrum bozukluklarında sıkça görülen bir özelliktir.
Araştırmacılar ayrıca, montelukastın retinoik asit reseptörlerine doğrudan bağlandığını ve böylece normal işlevlerini engellediğini kanıtladı. Bu reseptörleri bloke ederek, ilaç, gen ifadesinin düzenlenmesi için hayati önem taşıyan protein komplekslerinin oluşumunu bozuyor. Bu etkileşim, ilacın beyin gelişimi üzerinde beklenmedik sonuçlara yol açabileceğini açıklıyor.
Çinli bir grup çocuk üzerinde yapılan bir anket, üç yaşından önce montelukast kullanmış olan çocukların otizm spektrum bozukluğu geliştirme riskinin arttığını ortaya çıkardı. Veriler, maruz kalan çocuklarda bu riskin %37 oranında arttığını gösteriyor. Bu ilişki tek başına nedensellik kanıtı olmasa da, montelukastın bazı çocuklarda bu bozuklukların ortaya çıkmasına katkıda bulunabileceği hipotezini güçlendiriyor.
Bu bulgular, özellikle beyni hızla gelişmekte olan küçük çocuklarda sıkça reçete edilen ilaçların güvenliğinin yeniden değerlendirilmesinin önemini vurguluyor. Aynı zamanda, bazı tedavilerin yan etkilerinin, ana endikasyonlarıyla doğrudan ilgili olmayan biyolojik sistemleri de etkileyebileceğini hatırlatıyor.
Bibliographie
Source de l’étude
DOI : https://doi.org/10.1038/s41392-026-02665-w
Titre : Anti-asthma drug montelukast induces autistic behaviors via disrupting neuronal retinoic acid signaling
Revue : Signal Transduction and Targeted Therapy
Éditeur : Springer Science and Business Media LLC
Auteurs : Zi-Jian Hao; Qiong-Hui Wu; Ya-Li Li; Zhen-Ming Guo; Zheng-Wei Li; Gui Wang; Meng Meng; Shi-Lin Yuan; Yilimire Wufuer; Meng-Huan Zhang; Jie Chen; Ting Yang; Meng-Xia Chen; Jiang Zhu; Wang Qi-Hang; Qiu Li; Shi-Hu Yu; Min Lu; Hai-Yi Xiong; Yu-Ru Feng; Meng-Qi Dong; Jun-Hao Xu; Jia-Lin Xu; Li Chen; Han-Ting Yang; Jing-Kun Miao; Hong Zhu; Bo Yang; Hui-Ying Zhao; Xiao-Ming Shi; Shan Bian; Ting-Yu Li; Rong-Gui Hu